En la localidad de Éntoma (O Barco de Valdeorras) las investigaciones de Francisco Vidal y de Blanca Albán han sacado del olvido unas antiguas máscaras de entroido denominadas Zamarreiros [1] que convivían con otras denominadas furracas o pegas, mujeres vestidas de negro para representar a las urracas (en gallego pegas). Se recuperaron en 2023: las urracas utilizaban ropas viejas que encontraban por casa, iban con la cara tapada con una tela y llevaban un caldero con ceniza o betún para ensuciar a los hombres, mientras que los zamarreiros portaban mazorcas de maíz con las que golpeaban a los transeúntes, arrojaban harina y llevaban caretas de cartón hechas con cajas de zapatos [2]. Francisco Vidal los describe en los siguientes términos:
"Este era un personaxe que vai detrás da xente. Levaba un pucho que parece un fungo e as fitas de cores colgando. Ia cunha carouta que era unha caixa de cartón. Mercabana no Barco de Valdeorras ou a facían coas caixas dos zapatos se non tíñan moito diñeiro. Algúns zamarreiros ían a pé e outros a cabalo".
_____________________________
[1] En Galicia existieron también máscaras denominadas Zamarreiros en San Martín de Valdeorras, en las fiestas de Reyes de A Mezquita (Ourense) y en el entroido de Corzos (A Veiga). Cf. FICHAS: https://juliomontanes.synology.me/bases/mascaras/index.php?-action=list&-table=mascaras&-cursor=0&-skip=0&-limit=30&-mode=find&-edit=1&Titulo=zamarreiro.
[2] Este tipo de caretas aparecen en un cuadro del pintor lalinense José Otero Abeledo Laxeiro (O Mascarón, 1934. Colección Fundación Laxeiro / Ayuntamiento de Vigo, cf. Foto 2A), y modernamente se utilizan en las máscaras de los cacharelos de Lalín (cf. FICHA nº 118: https://juliomontanes.synology.me/bases/mascaras/index.php?-table=mascaras&-action=browse&-cursor=117).
________________________________
REFERENCIAS:
MATO, Mar, "O entroido galego busca recuperar o zamarreiro de Valdeorras", en: Faro de Vigo (21/12/2025), p. 36. Disponible: https://www.farodevigo.es/sociedad/2025/12/20/entroido-galego-busca-recuperar-o-zamarreiro-de-valdeorras-124999615.html
VIDAL LÓPEZ, Francisco, Intruido en Valdeorras : Os Zamarreiros : Éntoma, Ir Indo, Vigo, 2026.
En internet:
Fotos 2023: https://www.somoscomarca.es/album/galerias/galeria-entroido/20230216190656144761.html https://www.valdeorrasdecerca.com/puesta-de-largo-de-furracas-y-zamarreiros-en-entoma/
Vídeo 2023: https://www.youtube.com/watch?v=Qc-1nr6-ThA&t=1s