El Farrampón o Farrapón es una máscara con la cara tapada y vestido con coroza o mantas viejas que sale pidiendo aguinaldos en la Festa de Reis y el martes de entroido por la tarde-noche en la aldea de Pentes (A Gudiña, Ourense). Lleva bastón y saco, tiene carácter cómico y travieso y en ocasiones acompaña al lardeiro que viaja en burro camino de su entierro. El nombre, utilizado en otros lugares, por ejemplo en Riós y en el vecino Portugal (Pitôes das Junias), hace referencia a los farrapos de su vestimenta [1].
La coroza de paja, utilizada tradicionalmente en Galicia para protegerse de la lluvia, sirve de vestimenta carnavalesca a otras muchas máscaras gallegas y en la misma zona existieron otras como las de Veiga do Seixo, que acompañaban a la máscara ritual del vellarrón, y O Peloto de la fiesta de Reyes de la parroquia de O Tameirón, también enmascarado y siempre acompañado, como en Pentes, de una madama perfectamente vestida que actúa como contrapunto por inversión en un mundo al revés en el que las señoras se convierten en pareja de los labregos [2].
Existieron también máscaras con coroza en el entroido urbano. Risco publicó el dibujo de una, con careta grotesca, chistera y escoba al hombro (cf. Foto 2C).
_______________________________
[1] Distinta denominación, pero similar coroza de paja, tiene el Felipeiro de Montealegre (Trás-os-Montes, Portugal). Existen también en Galicia numerosas máscaras denominadas farrapeiros, farroupeiros o farrapalleiros (cf. FICHA nº 105: https://juliomontanes.synology.me/bases/mascaras/index.php?-table=mascaras&-action=browse&-cursor104).
[2] En la actualidad siguen saliendo algunos años en la comitiva de Reyes (cf. Fotos: https://www.osil.info/festa-de-reis-no-tameiron-a-gudina/).
________________________________
REFERENCIAS:
AMADO ROLÁN, Nieves, “Os entroidos históricos da bacía do Támega: as súas máscaras tradicionais”, en: Actas da XV Xornada de Literatura de Tradición Oral. Entroido: transgresión e tradición (Lugo, 22 de outubro de 2022), Asociación de Escritoras e Escritores en Língua Galega-Deputación Provincial de Lugo, Lugo, 2022, pp. 73-86 (p. 78 y fig. 11). Disponible: https://www.aelg.gal/resources/publications/1677577450464actasXV_xornada_AH.pdf.
ARES PÉREZ, Carlos Xabier, O animalario do Entroido galego : Mito e tradición, Ab Origine, Pontevedra, 2024.
FIDALGO SANTAMARIÑA, Xosé Antón (coord.), As caras do entroido ourensán, Diputación Provincial de Ourense, Ourense, 2009, pp. 212 ss.
RODRÍGUEZ CRUZ, José, “O entroido da raia”, en: IV Xornadas sobre o Entroido de Galiza. Celebradas na Casa da Luz. Pontevedra, 19 e 20 de febreiro de 2016, SAGA, Pontevedra, 2016. Vídeo: https://www.youtube.com/watch?v=5yeqd7piMjA
En internet:
Entrudio Farrapeiro: https://historiadegalicia.gal/2023/02/asi-e-o-entrudio-farrapeiro-un-novo-entroido-tradicional-recuperado-no-corazon-de-galicia/
Os Nosos Entroidos: Exposición de Traxes tradicionais e personaxes, Sala Valente, Ourense, 2021. Cf. Vídeo: https://www.youtube.com/watch?v=DGP9GJbqFUs
O Sil: https://osil.info/ronda-do-entrudio-montado-nun-burro-por-pentes-a-gudina/
Fotos J. Rodríguez Cruz y Óscar González.