Las
madamitas y los madamitos son las máscaras más conocidas del entroido de Entrimo (Ourense). Otero Pedrayo señala su existencia a principios del siglo XX y las interpreta como una burla a los señoritos de la época, tanto en la forma de andar como en el atuendo (compuesto por máscaras blancas y ropa interior de invierno, como camisas de felpa o calzones largos, con capas, mantones y fajines rojos). Su contrapunto choqueiro son las máscaras tiznadas denominadas Faradullentos o Farandulleiros (cf. Foto 2), a las que Vivente Risco se refirió así en 1948:

"
Estas máscaras van moitas veces vestidas os homes de mulleres e a mulleres de homes, son has que fan as bromas pesadas, os chistes de mala crianza, o feo, o porco e pouco sociable do Entroido. Os farandulleiros de Entrimo levan cagatías de ovella e tratan de emporcar ás máscaras ben vestidas; alí e noutros lados pretenden erguerlle a saia ás mulleres, botan borralla, auga e formigas, fréganlle a cara ás mulleres con borralla ou cebola, entran nas casas pra que lles dean noces e avelás e baten á xente con mallos de trapo ou bexigas de marráu hinchadas" (cf. RIsco (1948), p. 183)..

Xaquín Lorenzo y Vicente Risco identifican a los madamitos de Entrimo con los xigantes que según los mayores salían en el carnaval, pero quizá se trata de una confusión ya que la memoria popular habla también de la existencia de unos Reyes Católicos que fueron probablemente gigantes procesionales de cartón-piedra como los de otras muchas villas gallegas (cf. FICHA BD Xigantes en Galicia: https://juliomontanes.synology.me/bases/xigantes/index.php?-table=xigantes&-action=browse&Registro==153). Máscaras con denominaciones similares son las Madamas y Galáns de Cobres (Vilaboa-PO. Cf. https://juliomontanes.synology.me/bases/mascaras/?-table=mascaras&-action=browse&-cursor=72), que antiguamente cubrían sus rostros con velos finos o paños de ganchillo, las Madamas de Baltar (Ourense) o los Madamitos y Ghuardineros de Cerqueda y otras localidades de la comarca de Bergantiños.

En 1928 de uno de sus alumnos, Pedro Costa Barroso, vecino de la zona, le proporcionó a Vicente Risco la siguiente descripción de las
madamas y madamitos:

"
En Entrimo, as damas levan unhas enaguas brancas de muller con moitos bordados e encaixes, camisa do mesmo, pano cruzado no peito e atado atrás, un chapéu de palla enfeitado con cintas de coores e un veo tapando a cara. Os madamitos ou xigantes, camisa e garabata de home, faixa, pantalós bordados de muller, unha capa curta ou manteleta de coor vivo, carantoña con longos bigotes e, na cabeza, un carapucho de cartón con adornos de papel de seda e unha sorte de plumacho de papel no cume. Van por parexas, nun carro moi adornado, tirado por bois ou burros, cun gaiteiro untado de negro e bermello, tocando a muñeira. Bailan choutando e brincando".

________________________________
REFERENCIAS:

AREÁN IGLESIAS, Mª del Rocío, Elementos estéticos y pervivencia de las formas en el carnaval tradicional de Ourense [Tesis Doctoral], Universidad Complutense - Facultad de Bellas Artes, Madrid, 1994, pp. 228-229.
ARES PÉREZ, Carlos Xabier, O animalario do Entroido galego : Mito e tradición, Ab Origine, Pontevedra, 2024.
FIDALGO SANTAMARIÑA, Xosé Antón (coord.),
As caras do entroido ourensán, Diputación Provincial de Ourense, Ourense, 2009, pp. 142-143. Disponible: https://centros.edu.xunta.gal/ceipparrocodoncamilo/aulavirtual/pluginfile.php/7456/mod_folder/content/0/entrimo.pdf
RISCO, Vicente, "Notas sobre las fiestas de Carnaval en Galicia", en: Revista de Dialectología y Tradiciones Populares, vol. IV, nº 2 y 3 (1948), pp. 163-96 y 339-64.
RISCO, Vicente, "Etnografía: cultura espiritual", en: Otero Pedrayo, Ramón (dir): Historia de Galiza, Akal, Madrid, 1979, vol. I, pp. 621 y 624 [1ª ed., Nós, Buenos Aires, 1962]. Cf. dibujo en p. 625. Foto 1B y: https://juliomontanes.synology.me/bases/mascaras/images/88_3.jpg

En internet:
Os Nosos Entroidos: Exposición de Traxes tradicionais e personaxes, Sala Valente, Ourense, 2021. Cf. Vídeo: https://www.youtube.com/watch?v=DGP9GJbqFUs
Proxecto Ronsel: http://ronsel.uvigo.es/index.php?option=com_rsgallery2&Itemid=30&gid=86