En las fiestas de
Santo António de Portela Susã (Viana do Castelo), cuando la procesión del patrono regresa al templo, se representa en un tablado dispuesto en el atrio de la iglesia una lucha de Moros y Cristianos (cf. Foto) conocida como Auto de Santo António o As Comédias [1]. Tradicionalmente todos los papeles los hacían varones (incluso el de esposa del rey turco), pero tras el parón de 2011-2019 ese papel lo interpreta una joven. La escenografía consiste en dos palanques (estrados), uno al este y otro al oeste, tras los cuales dos bandas de música interpretan una partitura conocida como la Conta-dança con cuyo acompañamiento se canta la Loa. Los soldados cristianos van armados con escopetas de caza y los turcos con espadas, resultando estos siempre vencidos y convertidos al cristianismo.

El
Auto de Santo António tiene una base textual similar a la del Auto de Floripes, pero en la actualidad incluye además tres representaciones intercaladas, con textos improvisados que no aparecen en el antiguo manuscrito de Manuel Gonçalves (ca. 1900) publicado por el Padre Maurício Guerra en 1980 (episodio del gato, intervención del Doutor de Leis y su criado, y episodio del Enterrador, el Barbero y el criado del barbero). La intención de estos "entremeses" es la de servir de contrapunto cómico al monótono y grandilocuente discurso principal, y el mismo rol desempeñaba el desaparecido personaje llamado o bufarinheiro, que actuaba de espía cómico cumpliendo un papel semejante al de Brutamontes en las representaciones vecinas del Auto de Floripes: en Palme, sobre todo, y en Neves. Semejantes personajes cómicos aparecen en otras danzas peninsulares y en representaciones de Moros y Cristianos (bascacheiro o bascacheiru de Bimeda (Asturias), xamascón de Rengos (Cangas de Narcea), remixiaco de La Baña (León), bírria de Tábara (Zamora), etc.).

No está clara su antigüedad, que algunos suponen de siglos, pero sus textos están inspirados en impresos del siglo XVIII como la
Segunda parte da História do Imperador Carlos-Magno e dos doze pares de França, obra del portugués Moreira Carvalho (1º ed. Lisboa, 1737, reimpresiones en 1784, 1799 y 1863), y la Historia nova do Emperador Carlos Magno, e dos doze pares de França de José Alberto Rodrigues, impresa en Lisboa en 1742. Para Augusto Baptista, la representación del Auto de Santo António revela afinidades con la del Auto da Floripes, en Neves, y con la del Drama dos Doze Pares (o Auto de Floripes), en Palme. Algunas cuadras del texto de Portela Susã, como las que a continuación siguen, son prácticamente idénticas a las de Palme, y aparecen también en la versión de Neves.

Vassalos (turcos)
..........................................Meu Rei, meu Senhor, fujamos
..........................................lá por essas partes d'além.
..........................................Porque quem foge sempre vence,
..........................................nós sempre ficamos bem.

Rei Turco

..........................................Não ficamos bem nem nada,
..........................................considerai-o bem nos termos:
..........................................Se nós agora fugirmos,
..........................................que risota não faremos?

Vassalos (turcos)


..........................................Meu Rei, meu Senhor não tema,
..........................................nem tenha mais que temer,
..........................................que à força destas nossas espadas,
..........................................nós guerra havemos de vencer.

_____________________________________


[1] Su denominación hace referencia a la fiesta patronal en la que se representa, pero su texto nada tiene que ver con la vida de San Antonio de Egipto, ni con la del franciscano San Antonio de Padua o de Lisboa, sobre el cual Afonso Álvares escribió mediados del siglo XVI un
Auto teatral (Auto do bemauenturado senhor Sancto Antonio. Feyto per Affonso Aluares...), adaptado por Gustavo Matos Sequeira en 1934 y llevado al cine en 1989 (cf. https://arquivos.rtp.pt/conteudos/peca-de-teatro-auto-de-santo-antonio/ y https://www.imdb.com/title/tt1832900/).

_____________________________
REFERENCIAS:

BAPTISTA, Augusto, "Um Teatro de sete fôlegos". en: Adágio, Centro Dramático de Évora, nº 27 (2000). Disponible: https://www.cenalusofona.pt/paginas/06edicoes/04edicoes.html
BARROS, Matias de,
Comédias de Santo António de Portela Susã, Gráfica da Casa dos Rapazes, Viana do Castelo, 1978.
GONZÁLEZ REBOREDO, Xosé Manuel,
Festas con representacións de mouros e cristiáns en Galicia e terras do noroeste veciñas, Edicións Fervenza, Silleda, 2019, pp. 371-377.
GUERRA, Mauricio, "Auto de Santo António : Vitória dos cristãos - Conversão dos turcos", en:
Revista Cenáculo, Faculdade de Teologia, Braga, 2ª série, año XIX, nº 72 (1980), pp. 7-47 (separata en opúsculo, Editora Pax, Braga, 1980).
GUERRA, Mauricio,Auto de Santo António : história e comentário”, en: Arquivo do Alto Minho, Viana do Castelo, vol. 27 [VII da 3ª série] (1982), 63 pp.
LIMA, Lucia, "Auto de Santo António (
As Comédias) : Vitória dos cristãos - Conversão dos turcos", en: Notícias de Barroselas - Jornal da Região do Neiva e do Lima (17/07/2019), p. 6.

En internet:
Folclore de Portugal: https://folclore.pt/o-auto-de-floripes-no-teatro-popular-portugues/