El más complejo y extenso de los
Testamentos do Galo gallegos es este de la parroquia de Santa María de Pías (Ponteareas / Mondariz), obra representada el 23 de febrero de 1930 y publicada por Pilar García de Diego en 1954. Comienza con una introducción en prosa, llena de formulismos notariales, y una manda sobre la forma en la que habría de hacerse el entierro del ave, ambas leídas por un notario, mientras que el Gallo, Inocente Coitado, lee el resto, quejándose de sus verdugos y satirizando a los vecinos de la parroquia entre alegatos de inocencia. Termina el texto con mandas del Gallo para los mozos, mozas y mujeres. González Reboredo y Mariño Ferro señalan que no hay mandas para los hombres adultos casados, como es habitual en este tipo de testamentos.

Veamos el comienzo de la obra y algunas mandas del gallo (cf. un extracto más completo en Texto/Doc.
https://juliomontanes.synology.me/datateatro/anexos/pias1930.pdf)::

"
Na gran ciudá de Pías, parroquia de Troña, provincia de Pontecons, partido de xuicio da Hermida, monocipio de Colobade, ós vinte e tres días do mes de febreiro do ano trinta.
Diante de min, Roque Tangaraños Viladouro, Abogado –si fai falta-, Notario do ilustre colegio de Pardellas, con residencia nesta vila, casa de quen non vos importa número 27, con cédola que vos podo amosar, número tres mil catorce centos oito, con seu correspondente recargo de soltaría y outros impostos producto de non se que xuncas de leises, que soilo sirven para nos zugar os osos a forza de tantos trabucos; non teño muller nin fillos, pois polo dagora vou pasando sin semejante contribución, que ha de pesarme ben cando chegue, si chegar algún día.
Asistentes e presentes os testigos señores Xusé Benito Perseguido, y non menos garabán deles, Claudio Parrandero Coxo e Agustín Bandeira, comparece un Galo chegado adiante de min polo seu pé, chamado Inocente Coitado, pol’a morte que se lle prepara e que a de ter que levar […] Oubo un tempo que perteneceu a un partido revolucionario e sempre que quixo meter a pata soupo sair do apuro. Hoxe será entregado os bandullos conservadores.

........................................................................................................ Parolas do galo

.........................................................................................................[...] Sempre alegre e forte,
.........................................................................................................presumindo de valente,
.........................................................................................................que me condenan a morte,
.........................................................................................................que veña: sou iñocente.
.........................................................................................................E saindo do galiñeiro,
.........................................................................................................estírome unha pata,
.........................................................................................................desayuno cún granceiro
.........................................................................................................y’emprendiu a caminata!
.........................................................................................................Disposto a recorrer
.........................................................................................................con sentimiento profundo
.........................................................................................................toda a miña parroquea
.........................................................................................................y’as catro esquinas do mundo [...].

........................................................................................................ Dou una paseada
........................................................................................................e topo con Luisa
........................................................................................................contando que Narciso
........................................................................................................lle dera unha camisa.
........................................................................................................Subo mais un pouquiño
........................................................................................................e na fonte do cán
........................................................................................................estaba Benita a nova
........................................................................................................enfadada como un cán.
........................................................................................................Xa non sei o que me dixo,
........................................................................................................porque sou un papón,
........................................................................................................dis que iba xunto Antonio
........................................................................................................a levarlle unha razón.

...............................................................................................................PRAS MOZAS
.........................................................................................................I agora oinde mozas,
.........................................................................................................o que vos vou deixar;
.........................................................................................................pra todas non vos teño
.........................................................................................................tendes que vos conformar.

.........................................................................................................A Lola da Pena,
.........................................................................................................Virxen santa sofrida,
.........................................................................................................déixolle unha lágrima
.........................................................................................................pra lle adulzar a vida.

.........................................................................................................I a María de Angustia
.........................................................................................................o meu ollo direito
.........................................................................................................pra ver de lonxe a Pepe
.........................................................................................................que o leva sempre no peito.
.........................................................................................................
.........................................................................................................A Matilde da Xiada
.........................................................................................................que logo bota un "carajo"
.........................................................................................................voulle deixar o rabo
.........................................................................................................pra Guillermo Lago.

.........................................................................................................I á compañeira Dorinda,
.........................................................................................................que é algo pilla,
.........................................................................................................que leve as miñas plumas
.........................................................................................................pra facela pantorrilla.

.........................................................................................................E voulle deixar a Aurelia
.........................................................................................................moza moi charrusqueira,
.........................................................................................................os meus dous polóns
.........................................................................................................queira que non queira".


El texto combina la sátira colectiva con la individual, en la que los vecinos son a la vez espectadores y protagonistas, y como en el
Testamentum porcelli romano (cf. FICHA nº 7: https://juliomontanes.synology.me/bases/teatrodeentroido/index.php?-table=teatrodeentroido&-action=browse&-cursor=0&Numero==7), el testador, consciente de que va a ser devorado, ordena que se prepare su cuerpo para cocinarlo: "o seu calavre sea posto sin plumas e amortaxado con allos, pimento, aceite, manteiga de porco cebado e macarrón".

________________________________
REFERENCIAS:

GARCÍA DE DIEGO, Pilar, "El testamento en la tradición popular : Testamentos de víctimas (II)”, en:
Revista de Dialectología y Tradiciones populares, Madrid, vol. X (1954), pp. 400-471 (pp. 458 ss.)
GONZÁLEZ REBOREDO, Xosé Manuel & MARIÑO FERRO, Xosé Ramón,
Entroido en Galicia : Entroido, aproximación a la fiesta del carnaval en Galicia, Deputación Provincial, A Coruña, 1987, pp. 86-90.
PUERTO MORO, Laura, “
El estilo he de tener que tuvieron mis abuelos. Tradición y recreación del testamento de animales desde la latinidad tardía hasta el siglo XXI: textos y contexto”, en: Cuadernos del CEMYR, nº 31 (2023), pp. 269-305 (pp. 287-288). Disponible: https://www.ull.es/revistas/index.php/cemyr/article/view/5635.